Nie oznacza to jednak, że proces jest prosty czy automatyczny. Sąd musi dokładnie zbadać sytuację, ocenić relacje między małżonkami i podjąć decyzję w oparciu o konkretne przesłanki. Sama niechęć do rozwodu ze strony jednego z partnerów nie jest wystarczającym powodem, aby sąd odmówił jego orzeczenia, jeśli istnieją ku temu uzasadnione podstawy prawne. Ważne jest, aby osoby znajdujące się w takiej sytuacji miały świadomość dostępnych ścieżek prawnych i możliwości ich wykorzystania.
Podstawową przesłanką do orzeczenia rozwodu jest trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. Oznacza to, że więź duchowa, fizyczna i gospodarcza między małżonkami uległa zerwaniu i jest mało prawdopodobne, aby mogła zostać odbudowana. Sąd bada, czy ustanie tych więzi jest trwałe, czyli czy nie ma realnych szans na pojednanie i powrót do wspólnego życia. Zupełność rozkładu oznacza, że wszystkie trzy wspomniane więzi powinny być zerwane.
Jeśli jedna ze stron sprzeciwia się rozwodowi, sąd musi dokładnie zbadać, czy rozkład pożycia faktycznie nastąpił i czy jest trwały. Sąd będzie brał pod uwagę szereg dowodów i okoliczności. Warto pamiętać, że istnieje także negatywna przesłanka, która może uniemożliwić orzeczenie rozwodu, nawet jeśli rozkład pożycia nastąpił. Dotyczy to sytuacji, gdy orzeczenie rozwodu prowadziłoby do naruszenia zasad współżycia społecznego lub gdyby ucierpiał na tym małoletnie dziecko małżonków, chyba że dziecko wyrazi zgodę na rozwód.
Gdy jedna ze stron nie chce udzielić rozwodu, konieczne jest przeprowadzenie postępowania sądowego. Pozew o rozwód składa się do sądu okręgowego właściwego ze względu na ostatnie wspólne miejsce zamieszkania małżonków, jeśli przynajmniej jedno z nich tam nadal przebywa, lub do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego. W pozwie należy szczegółowo opisać sytuację, wskazując na trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego.
Sąd przeprowadzi rozprawę, na której wysłucha obu stron. Będą one mogły przedstawić swoje argumenty i dowody. Pozwany ma prawo do obrony swoich praw i może próbować przekonać sąd, że rozkład pożycia nie jest trwały lub zupełny, lub że istnieją inne przeszkody do orzeczenia rozwodu. Sąd może również dopuścić dowody z przesłuchania świadków, dokumentów czy opinii biegłych, jeśli uzna to za potrzebne do ustalenia stanu faktycznego.
Rola sądu w sytuacji braku zgody na rozwód jest kluczowa. Sąd nie może zmusić małżonka do wyrażenia zgody, ale ma obowiązek ocenić sytuację obiektywnie. Jeśli sąd uzna, że przesłanki do orzeczenia rozwodu są spełnione, może wydać wyrok rozwodowy nawet bez zgody jednego z małżonków. Sąd przede wszystkim kieruje się dobrem stron oraz, co bardzo ważne, dobrem małoletnich dzieci.
Warto jednak zawsze dążyć do porozumienia. Nawet jeśli jedna strona początkowo jest przeciwna rozwodowi, rozmowa, mediacja lub pomoc psychologiczna mogą pomóc w zrozumieniu sytuacji i znalezieniu wspólnego gruntu. Czasami opór wynika z emocji, niezrozumienia konsekwencji prawnych lub braku wiedzy. Przed skierowaniem sprawy do sądu, warto rozważyć wszystkie możliwości polubownego rozwiązania kwestii, co może zaoszczędzić obu stronom wiele stresu i kosztów.
Opór jednej ze stron wobec rozwodu może znacząco wydłużyć i skomplikować całe postępowanie. Sądowe badanie trwałości rozkładu pożycia może wymagać czasu, zgromadzenia dowodów i przeprowadzenia kilku rozpraw. To z kolei generuje koszty związane z obsługą prawną oraz znaczący stres emocjonalny dla obu stron.
Jednakże, nawet jeśli opór jest silny, a proces długotrwały, prawo przewiduje mechanizmy pozwalające na zakończenie małżeństwa, gdy istnieją ku temu podstawy. Co istotne, długotrwałe trwanie w formalnym związku, który faktycznie nie funkcjonuje, może mieć negatywne skutki psychologiczne i społeczne dla obu stron, a także dla dzieci. Dlatego, choć prawo chroni instytucję małżeństwa, jednocześnie daje możliwość jego formalnego zakończenia, gdy dalsze trwanie w nim jest niemożliwe lub szkodliwe.